दुष्काळात कल्याणवाडीकरांना मेथीने दिला सुखद दिलासा
- कष्टाला नशिबाने बाजारभावाची साथ; गावाला मिळाले एक कोटींपर्यंत उत्पन्न
दत्ता देशमुख : बीड
दि. 26 : दुष्काळाने (draught) हाहाकार माजविला आहे. पावसाने (rain) ओढ दिल्याने खरीप पिकांचा तर खराटाच झाला. मात्र, असलेल्या पाण्याचे योग्य नियोजनामुळे मेथी लागवडीचा प्रयोग शेतकऱ्यांनी केला आणि योग चांगले म्हणून बाजारात भावही चांगला मिळाला. मागच्या महिनाभरात कल्याणवाडी (ता. केज) येथील शेतकऱ्यांना (farmers) मेथी विक्रीतून एक कोटी रुपयांपर्यंत (one corose) रक्कम मिळाली आहे. कमी कालावधीत येणारे उत्पन्न आणि पैसेही चांगले मिळत असल्याने बाजूच्या विडा गावातील शेतकरीही मेथी लागवडीकडे वळाले आहेत.
केज तालुक्यातील कल्याणवाडीची ओळख धार्मिक आणि कष्टकऱ्यांचे गाव म्हणून आहे. बोटावर मोजण्याइतके लोक नोकरी आणि व्यवसायात तर बहुतांशी लोकांचा शेती हाच मुख्य व्यवसाय. आताच्या पिढीनेही आपल्या बापाची शेतीची काठी हाती घेतली आहे. मात्र, पिढ्यान्‌पिढ्या पारंपरिक शेती करणाऱ्या या गावातील तरुण व नव्या पिढीतील शेतकरी आता भाजीपाला (vegitable) लागवडीकडे वळले आहेत. कोबी, ढोबळी मिरची, वांगे, कांदे असे अनेक भाजीपाला पिके या गावातील शेतकरी घेतात. यंदा मात्र, नवाच प्रयोग केला आणि तो यशस्वी झाला आहे.- खरीप पिकांना पाणी देण्याऐवजी लावली मेथी
यंदाच्या खरीप हंगामात पावसाने ओढ दिल्याने पारंपारिक सोयाबीन, कापूस पिके पुर्णत: हातची गेली. या पिकांना विहिरी, बोअरमधील पाणी दिले असते तरी नैसर्गीक पावसाच्या पाण्याइतका त्याचा उपयोग झाला नसता. तसेच, पाणी देण्याने अनेकदा कापूस आणि सोयाबीनवर रोगही पडतो. त्यामुळे जेवढे आले तेवढे पिक काढून गावातील अनिल वाघ, कल्याण मुळे, युवराज मुळे, वैभव वाघ, सेवा सोसायटीचे चेअमरमन अंकुश कलाणे आदी शेतकऱ्यांनी मेथीची लागवड केली. अवघ्या २५ दिवसांत पिक हाती येऊ लागल्याने मग शेतकऱ्यांची संख्या वाढत गेली. संकटातून संधी शोधणाऱ्या कल्याणवाडीकरांचा हा प्रयत्न दुष्काळाच्या परिस्थितीत आशेचा हिरवा अंकुर ठरत असल्याचे पाहून मग बाजूच्या विडा गावातील शेतकऱ्यांनीही या प्रयोगाची सुरुवात केली आहे. तुकाराम पटाईत (tukarama patait) यांचा मेथीचा मळाही फुलला असून दोन दिवसांनी त्याची काढणी होणार आहे. एकूणच दुष्काळाची होरपळ असल्याने हवालदिल शेतकऱ्यांना मेथीच्या हिरवळीने चांगलेच तारले आहे.
चौकट :
अर्ध्या एकरातून लाखभराचे उत्पन्न; गावात आले कोटी
मेथी (Fenugreek) लागवडीचा प्रयोग शेतकऱ्यांसाठी आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरत असल्याचे चित्र आहे. कारण, यंदा आताच्या सिझनमध्ये मेथीला चांगला भावही आहे. अर्ध्या एकरातून शेतकऱ्यांच्या हाती लाखभर रुपये येत आहेत. काही शेतकऱ्यांनी दोन एकर तर काहींनी एकरभर मेथी लावली आहे. त्यातून साधारण एक कोटी रुपयांचे उत्पन्न झाले आहे.
चौकट :
असे आहे सध्याचे गणित
अर्धा एकरमध्ये मेथी लावण्यासाठी बियाणांच्या दाेन बॅग (५४०० रुपये) लागतात. तर, फवारणीसाठी ५ हजार रुपये आणि खताची एक किंवा दोन बॅगा लागतात. व्यापारी बियाणे बॅगच्या हिशोबाने ५५ ते ८० हजार रुपयांपर्यंत बॅगने पैसे देतात. म्हणजेच अर्ध्या एकरातून २५ दिवसांत शेतकऱ्यांना एक लाख ते दिड लाख रुपयांपर्यंत उत्पन्न मिळते. विशेष म्हणजे मेथी व्यापारी शेतातून माल नेतात. काढणीसाठीचे मजूरही व्यापाऱ्यांचेच असतात.